Reklama

Kod życia w służbie pacjentów. 25 kwietnia to Dzień DNA

ReporterGazeta

25/04/2026 08:35

Zdrowie, życia służbie pacjentów kwietnia Dzień - zdjęcie, fotografia

Dziś (25 kwietnia) obchodzimy Międzynarodowy Dzień DNA. To nie tylko święto nauki, ale przede wszystkim okazja, by uświadomić sobie, że genetyka przestała być domeną filmów science-fiction, a stała się codziennością w naszych szpitalach. Tylko w ubiegłym roku z bezpłatnych badań genetycznych na Podkarpaciu skorzystało ponad 6 tysięcy osób.

Dzień 25 kwietnia upamiętnia odkrycie struktury DNA oraz przełomowe osiągnięcia w dziedzinie genetyki.

To okazja, by podkreślić, jak ogromne znaczenie ma DNA dla naszego zdrowia, rozwoju i dziedziczenia cech. Współczesna medycyna dzięki badaniom genetycznym umożliwia coraz wcześniejsze wykrywanie chorób i lepsze dopasowanie terapii do pacjenta. Ten dzień zachęca także do poszerzania wiedzy o genetyce i świadomego dbania o zdrowie – mówi Karolina Kostkiewicz z Podkarpackiego NFZ.

DNA to cząsteczka, która zapisuje w nas niemal wszystko, od koloru oczu, po ryzyko poważnych chorób. Niektóre badania DNA robi się już po rozpoznaniu choroby, ale są też takie, które wykonuje się po to, żeby stwierdzić na przykład predyspozycję pacjenta do zachorowania w przyszłości na nowotwór. Takie badania nazywa się predykcyjnymi.

Reklama

Na przykład jeżeli mamy krewnego osoby już chorej, mówimy tutaj na przykład o takich genach BRCA 1, BRCA 2. Tam znajdują się mutacje, które są przenoszone z pokolenia na pokolenie w większości przypadków, a czasami pojawiają się jakby na nowo. Jeżeli osoba posiada taki wariant genetyczny, jest w grupie ryzyka zachorowania na nowotwory piersi i jajnika w przypadku pań, chociaż uczulam, że rak piersi u panów też występuje oraz na nowotwory trzustki i w przypadku panów także na nowotwory prostaty. Także warto jest takie badanie wykonać oczywiście w laboratorium diagnostycznym i udać się do poradni genetycznej - mówi dr n. med. Marzena Wojtaszewska, specjalistka laboratoryjnej genetyki medycznej Wydziału Medycznego Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Jeżeli mamy krewnego chorego na ten rodzaj nowotworu i jeżeli nam takie badanie przysługuje, jest możliwość także wykonania go w ramach NFZ.

Reklama

Nie jest prawdą, że jednym badaniem można wszystko stwierdzić. Każde z badań genetycznych jest badaniem celowanym, czyli ukierunkowane na poszczególne markery. Dlatego tak ważna jest współpraca z lekarzem klinicystą, który udziela takich informacji. Niektóre badania wystarczy zrobić raz na całe życie, inne trzeba powtarzać.

Choroby rzadkie, choroby metaboliczne, choroby wykryte w wieku dziecięcym są wykonywane raz na całe życie, bo to badanie genetyczne - ten wynik idzie z dzieckiem tak naprawdę do wszystkich innych specjalistów - wyjaśnia mgr Marta Szarawarska, diagnosta laboratoryjny.

Reklama

Z kolei w przypadku nowotworów najczęściej takie badanie trzeba powtarzać. To dlatego, że nowotwór to jest jakby żywym tworem.

- To jest część naszego organizmu, ale ma też takie cechy, które sprawiają, że on przechodzi zmiany genetyczne podczas swojego trwania, które mogą sprawić, że będzie gorzej odpowiadał na terapię, która jest pacjentowi podawana. Ale na przykład pojawiają się nowe cechy – pięty achillesowe w nowotworze, które można leczyć innym lekiem. Więc to badanie czasami jest ponawiane, jeżeli jest takie wskazanie i możemy znaleźć zupełnie inne zmiany genetyczne niż były na początku trwania tego nowotworu - tłumaczy Marzena Wojtaszewska.

Reklama

Jak mówi Rafał Śliż, rzecznik prasowy Podkarpackiego NFZ, badania DNA coraz częściej przestają być przyszłością medycyny, a stają się jej codziennością.

- Mogą pomóc szybciej postawić diagnozę i lepiej dobrać leczenie, ale wciąż wymagają wiedzy i odpowiedniej interpretacji. To pokazuje, że genetyka nie jest już tylko ciekawostką, ale realnym narzędziem w walce o zdrowie pacjentów - przekonuje Rafał Śliż.

W 2025 roku w ramach ubezpieczenia na terenie Podkarpacia, wykonano badania genetyczne dla 6175 pacjentów.

Reklama

Artykuł powstał na podstawie rozmowy z ekspertami Podkarpackiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.